Koncert główny Szczecińskiego Tygodnia Reformacji

Pieśni Naszych Ojców 2

Wykonawca: Mate.O z zespołem

Miejsce: Filharmonia im. M. Karłowicza w Szczecinie. Filharmonia współorganizator koncertu.

Bilety dostępne na stronie: https://www.biletomat.pl/bilety/koncert-glowny-str-szczecin-231834/

Opis: Nieliczni pamiętają TE pieśni, niewielu je poznało. Pieśni naszych ojców są naszym duchowym spadkiem, spisanym dziedzictwem minionych pokoleń ludzi wiary. PNO 2 nie jest skansenem tradycji muzycznej kościoła, to żywa i wieczna muzyka o żywym i wiecznym Bogu.

To powrót do źródeł. Nie przegap okazji. PREMIERA projektu PNO2 będzie miała miejsce podczas Szczecińskiego Tygodnia Reformacji w roku 2025.

Zespół w składzie:

Mate.O – głos, gitara akustyczna, bousouki

Jan Smoczyński – instrumenty klawiszowe, producent płyty, kierownik muzyczny

Michał Kapczuk – kontrabas, gitara basowa

Benek Przeradowski – instrumenty perkusyjne

Krzysztof Kawałko – gitara

Partnerem wydarzenia jest Pomorze Zachodnie!

Organizatorzy:

Współorganizator:

Zadanie publiczne współfinansowane ze środków Gminy Miasto Szczecin:

Zadanie publiczne współfinansowane przez Partnera Wydarzenia – Województwo Zachodniopomorskie:

Patronaty Honorowe:

Wykonanie TeoTeatr

Sztuka teatralna w Teatrze Polskim: scena kameralna

Spektakl jest wyrazem podstawowych „Sola” Reformacji, które przedstawione są w formie pięciu teatralnych impresji, powstałych z zachwytu nad Bożym Słowem. To próba oddania bogactwa znaczeń kryjących się w Biblii, poprzez różnorodność form pojawiających się na scenie, takich jak teatr ruchu, pantomima, teatr formy, przedmiotu i tańca.

Sola fide. Tylko wiara.

ZIARENKO

“Wiara jest pewnością tego, czego się spodziewamy, przeświadczeniem o tym, czego nie widzimy” List do Hebrajczyków 11:1
Czy jestem gotowy czekać z wiarą na zmartwychwstanie, gdy śmierć zdaje się tłumić wszelką nadzieję?

Solus Christus. Tylko Chrystus.

ŻYWE KAMIENIE

“Nie ma już znaczenia, czy ktoś jest Żydem, czy Grekiem, niewolnikiem czy wolnym, mężczyzną czy kobietą – wszyscy jesteście jednością w Jezusie Chrystusie.” List do Galacjan 3:28

Czy Chrystus prawdziwie nas jednoczy? Czy raczej używamy go instrumentalnie do forsowania swoich własnych racji, ambicji i celów?

Sola Scriptura. Tylko Pismo.

SHEMA

“Bądźcie wykonawcami Słowa, a nie tylko słuchaczami oszukującymi samych siebie.”
List Jakuba 1:22
Czy moja codzienność świadczy o tym, że Słowo Boże jest dla mnie autorytetem?

Sola gratia. Tylko łaska.

CZAS

“Gdyż zapłatą za grzech jest śmierć, ale darem Bożej łaski jest życie wieczne” List do Rzymian 6:23

Czy naprawdę wierzę, że tylko Boga łaska może mnie ocalić? Jeszcze nie jest za późno, żeby z niej skorzystać i opowiedzieć o niej innym. Czas płynie nieubłaganie…

Soli Dei Gloria. Tylko Bogu chwała

„Wskaż mi, Twoją drogę, Wiekuisty, a będę postępował w Twojej prawdzie; zjednaj me serce dla czci Twego imienia.”
Księga Psalmów 86:11
Czego naprawdę pragnie moje serce?
Za czym podąża, o co się stara, o czym marzy?

Wydarzenie jest biletowane: 70 zł normalny, 50 zł ulgowy. Link do zakupu biletów: https://www.biletomat.pl/bilety/spektakl-tylko-szczecin-232694

Partnerem wydarzenia jest Pomorze Zachodnie!

Panel dyskusyjny “Chrześcijańskie DNA Europy: Historyczne tropy”

Miejsce: Książnica Pomorska w Szczecinie, ul. Podgórna 15/16.

Wstęp wolny.

Opis:

Jakie ślady Ewangelii odnajdujemy w wartościach, które dziś nazywamy „europejskimi”? Co chrześcijaństwo wniosło ze sobą w świat antycznych wartości? Jaki wkład miała reformacja w europejską kulturę? A wreszcie, czy wartości ewangelikalne są zauważalne w nowożytnej Europie? Czy tożsamość Starego Kontynentu da się opisać bez chrześcijaństwa? Trzech historyków – trzy epoki – jedno pytanie o duchowy kod naszej kultury.

Odpowiedzi na te i inne pytania będziemy szukać podczas dyskusji panelowej, połączonej  z debatą pt. „Chrześcijańskie DNA Europy – historyczne tropy”.

Lista panelistów

Kultura Antyczna – prof. Wojciech Gajewski

Wojciech Gajewski (1963) – historyk i religioznawca, dr hab., profesor Uniwersytetu Gdańskiego, zastępca dyrektora Instytutu Antropologii i kierownik Zakładu Studiów nad Religią UG. Publikuje między innymi w „Przeglądzie Religioznawczym” i „Christianitas Antiqua”, „Gdańskim Roczniku Ewangelickim”.

Autor podejścia oikoidalnego do tekstów nowotestamentowych. Specjalizuje się w historii starożytnej i historii Kościoła. W swoich badaniach naukowych podejmuje zagadnienia związane ze społeczno-religijnymi aspektami Imperium Rzymskiego, relacjami chrześcijaństwa i judaizmu okresu drugiej Świątyni, problematyką rodziny i domostwa w kulturze antyku. Interesuje się zagadnieniami związanymi z dziejami ruchów prereformacyjnych i Kościołów powstałych w wyniku Reformacji, a także ruchu pentekostalnego, jego historii, teologii i fenomenu.

Autor kilku monografii, m.in. Charyzmat, urząd, hierarchia, Kraków [2010],  Ekklesia a oikos w epoce Nowego Testamentu. Kościół w świetle antycznego domostwa na podstawie 1 i 2 Kor oraz przypowieści Mt 7:24-27, Mt 24:45-51; Łk 15:11-32, Gdańsk [2013], współautor wielu książek, opracowań zbiorowych i artykułów.

Reformacja – prof. Jerzy Sojka

Jerzy Sojka, ur. 1984. Teolog luterański, dr hab., profesor Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie, kierownik Katedry Teologii Historycznej ChAT. Naukowo zajmuje się teologią Reformacji XVI wieku i jej współczesną interpretacją i aktualizacją. Członek Synodu Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego XIV i XV Kadencji, w drugiej z nich wybrany radcą świeckim Rady Synodalnej. Członek Rady Światowej Federacji Luterańskiej w kadencji 2017-2023 oraz 2023-2030, w drugiej z nich wybrany przewodniczącym Komisji Rady ŚFL ds. Relacji Ekumenicznych oraz członkiem Komitetu Wykonawczego ŚFL. Autor książek, m.in. „Czytanie Reformatora. Marcin Luter i jego pisma”, „Widzialne Słowo. Sakramenty w luterańskiej Księdze zgody” oraz „ Stawanie się wspólnotą. Wieczerza Pańska jako nota ecclesiae w publikacjach Światowej Federacji Luterańskiej”. Żonaty, pochodzi z Cieszyna, mieszka w Warszawie.

Ewangelikalizm – Dr Włodzimierz Tasak

Włodzimierz Tasak – doktor nauk teologicznych, absolwent studiów historycznych na Uniwersytecie Gdańskim i teologicznych na Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie.  Od 2018 roku rektor Wyższego Baptystycznego Seminarium Teologicznego w Warszawie. Wieloletni wykładowca historii Kościoła. 
Zainteresowania badawcze: historia chrześcijaństwa, jako popularyzator – także historia najnowsza. Publikacje: Historia statusu prawnego Kościoła Baptystycznego w Polsce w latach 1918-1997, Warszawa 2015; Reformacja – sukces czy porażka, Warszawa 2017; Królestwo Boże nie z tego świata, Warszawa 2022, Kazanie na górze teraz. Zycie według Jezusa, Warszawa 2025.

Partnerem wydarzenia jest Pomorze Zachodnie!

Panel dyskusyjny “Halo Kościół, czy mnie słyszysz?”

Miejsce: Książnica Pomorska w Szczecinie, ul. Podgórna 15/16.

Wstęp wolny.

Czy Kościół naprawdę nasłuchuje? Kto woła i kto odpowiada? Czy głos człowieka z brzegu, z pogranicza sacrum i profanum, w ogóle przebija się przez szum codzienności?

Jak dziś wygląda dialog Kościoła z otaczającym go światem? Czy głos tych, którzy są jednocześnie „wewnątrz” i „na zewnątrz”, można nazwać głosem Kościoła? Czy jest on w ogóle słyszalny przez sam Kościół i czy rzeczywiście coś w nim reprezentuje? A może to właśnie taki głos może stać się zaproszeniem do dialogu dla tych, którzy czują się „na zewnątrz”?

Opis panelu dyskusyjnego

Tytuł spotkania nawiązuje do dramatycznego wołania statku zagrożonego na morzu, który próbuje nawiązać kontakt ze stacją nasłuchową. To obraz pytań, które stawiamy dziś wobec Kościoła:
Czy Kościół naprawdę nasłuchuje? Kto woła i kto odpowiada? Czy głos człowieka z brzegu, z pogranicza sacrum i profanum, w ogóle przebija się przez szum codzienności?

Do rozmowy zaprosiliśmy osoby, które są blisko Kościoła, a jednocześnie stoją na jego granicach – nie zawsze na ambonie, ale w przestrzeni społecznej, medialnej, rodzinnej i kulturalnej. To oni, często poza formalnymi strukturami duchowieństwa, są głosem Kościoła w świecie, miejscami bardziej słyszanym niż kazania.

Lista panelistów

Aleksandra Woźniak – mama czwórki dzieci, anglistka, youtuberka, współautorka książki „Mama Lama”, kobieta z niezwykłą energią, łącząca życie rodzinne, twórczość i działalność online.

Maciej Białecki – dyrektor ChSA (Chrześcijańskiego Stowarzyszenia Akademickiego), chrześcijański działacz społeczny, od lat inspirujący młodych ludzi do zaangażowania i budowania mostów między Kościołem, organizacjami i lokalnymi społecznościami.

o. Tomasz Dostatni OP – dominikanin, intelektualista i publicysta, odważny uczestnik debat publicznych, zaangażowany w dialog ekumeniczny, międzyreligijny i społeczny.

Henryk Dedo – radiowiec i reportażysta, mistrz opowiadania historii, które poruszają jak seriale, a także teolog i duszpasterz, łączący mikrofon z pasją spotkania z drugim człowiekiem.

Partnerem wydarzenia jest Pomorze Zachodnie!

Oto stoję – Marcin Luter 1483-1546

Jednym z wielkich przełomów Reformacji – zwłaszcza Marcina Lutra – było odkrycie, że Słowo Boże przychodzi do nas w formie księgi, Biblii. Luter pojął ten ogromny fakt. Bóg przekazuje doświadczenie zbawienia i świętości z pokolenia na pokolenie za pośrednictwem księgi objawienia, a nie biskupa w Rzymie.

Życiodajnym i zagrażającym życiu ryzykiem reformacji było zatem odrzucenie papieża i soborów jako nieomylnego, ostatecznego autorytetu Kościoła. Przeciwnik Lutra, Sylvester Prierias, napisał: „Ten, kto nie akceptuje doktryny Kościoła rzymskiego i papieża Rzymu jako nieomylnej normy wiary, z której również Pismo Święte czerpie swoją siłę i autorytet, jest heretykiem”. Konsekwencją tego było wykluczenie Lutra z Kościoła rzymskokatolickiego. „To, co jest nowością w Lutrze”, mówi Heiko Oberman to; „koncepcja absolutnego posłuszeństwa Pismu Świętemu przeciwko jakimkolwiek autorytetom; czy to papieżom, czy soborom”.

To powtórne odkrycie Słowa Bożego ponad wszelkimi ziemskimi władzami ukształtowało Lutra i całą Reformację. Droga Lutra do tego odkrycia była trudna i rozpoczęła się od wyładowań burzowych, w wieku 21 lat.

Lękliwy mnich

2 lipca 1505 r., w drodze do domu ze szkoły prawniczej, Luter został zaskoczony przez burzę i powalony na ziemię przez piorun. Zawołał: „Pomóż mi, święta Anno! Zostanę mnichem”. Piętnaście dni później, ku przerażeniu ojca, Luter porzucił studia prawnicze i dotrzymał przysięgi.

Zapukał do bramy augustiańskich zakonników w Erfurcie i poprosił przeora o przyjęcie go do zakonu. W wieku 21 lat został augustiańskim mnichem. Podczas swojej pierwszej mszy dwa lata później, Luter był tak poruszony myślą o Bożym majestacie, że omal nie uciekł. Przeor przekonał go, by kontynuował naukę.

Ale to wydarzenie pełne strachu i drżenia nie było odosobnione w życiu Lutra. Sam Luter będzie później wspominał te lata: „Chociaż żyłem jako mnich bez zarzutu, czułem, że jestem grzesznikiem przed Bogiem z wyjątkowo niespokojnym sumieniem. Nie mogłem uwierzyć, że Bóg był zaspokojony przez moje zadowolenie”.

Luter nie ożenił się przez kolejne dwadzieścia lat. Z Katarzyną von Bora ożenił się 13 czerwca 1525 roku.  A to oznaczało, że żył z pokusami seksualnymi jako samotny mężczyzna do 42 roku życia. Ale „w klasztorze”, powiedział, „nie myślałem o kobietach, pieniądzach czy majątku; zamiast tego moje serce drżało i miotało się, czy Bóg obdarzy mnie swoją łaską”. Jego ogromną tęsknotą było poznanie prawdziwego szczęścia płynącego z Bożej łaski. „Gdybym mógł uwierzyć, że Bóg się na mnie nie gniewa”, powiedział, „stanąłbym na głowie z radości”.

Dobra Nowina: Sprawiedliwość Boża

W 1509 roku ówczesny umiłowany przełożony, doradca i przyjaciel Lutra, Johannes von Staupitz, zezwolił mu na rozpoczęcie nauczania Biblii. Trzy lata później, 19 października 1512 roku, w wieku 28 lat, Luter otrzymał tytuł doktora teologii, a von Staupitz przekazał mu katedrę teologii biblijnej na Uniwersytecie w Wittenberdze, którą Luter zarządzał do końca życia.

Gdy Luter zabrał się do pracy nad lekturą, studiowaniem i nauczaniem Pisma Świętego w językach oryginalnych, jego niespokojne sumienie wzbierało pod powierzchnią – zwłaszcza gdy skonfrontował się z wyrażeniem „sprawiedliwość Boża” w Liście do Rzymian 1:16-17. Dla Lutra „sprawiedliwość Boża” mogła oznaczać tylko jedno: sprawiedliwą karę Boga dla grzeszników. Wyrażenie to, nie było dla niego „ewangelią”, lecz wyrokiem śmierci.

Wkrótce cała niechęć Lutra do sprawiedliwości Bożej zamieniła się w miłość. Wspomina.

W końcu, dzięki miłosierdziu Bożemu, rozmyślając dniem i nocą, zwróciłem uwagę na kontekst tych słów, a mianowicie: „bo usprawiedliwienie Boże w niej bywa objawione, z wiary w wiarę, jak napisano: A sprawiedliwy z wiary żyć będzie”. . . . I to jest znaczenie: sprawiedliwość Boża jest objawiona przez ewangelię, a mianowicie przez sprawiedliwość, którą [miłosierny] Bóg usprawiedliwia nas przez wiarę, jak napisano: „A sprawiedliwy z wiary żyć będzie”.

Luter podsumowuje: „poczułem, że całkowicie narodziłem się na nowo i wszedłem do samego raju przez otwarte bramy”.

Stojąc na Księdze

Luter nie był pastorem kościoła miejskiego w Wittenberdze, ale dzielił się głoszeniem kazań ze swoim przyjacielem pastorem, Johannesem Bugenhagenem. Zapiski świadczą o tym, jak bardzo był oddany głoszeniu Pisma Świętego. Na przykład w 1522 r. wygłosił 117 kazań, a w następnym roku 137 kazań. W 1528 r. głosił prawie 200 razy, a od 1529 r. mamy 121 kazań. Tak więc średnia w ciągu tych czterech lat wynosiła jedno kazanie co dwa i pół dnia.

W ciągu następnych 28 lat Luter wygłosił tysiące kazań, opublikował setki broszur i książek, przetrwał dziesiątki kontrowersji i doradzał niezliczonym niemieckim obywatelom – wszystko po to, by głosić dobrą nowinę o Bożej sprawiedliwości ludziom uwięzionym w systemie własnych zasług. W tym wszystkim Luter miał jedną broń, za pomocą której mógł tę ewangelię ocalić przed sprzedażą na rynkach Wittenbergi – Pismo Święte. Wypędził przekupniów – sprzedawców odpustów – biczem Słowa Bożego, Biblii.

W 1545 roku, na rok przed swoją śmiercią, Luter powiedział z odwagą aby: „Pozwolić człowiekowi, który pragnie słuchać Boga, czytać Pismo Święte”. Tylko na kartach Biblii, Bóg przemawia z ostatecznym autorytetem. Tylko na niej spoczywa decydujący autorytet. Tylko z niej  dar Bożej sprawiedliwości przychodzi do grzeszników skazanych na piekło.

Luter żył tym, do czego namawiał. W 1533 roku napisał: „Od wielu lat każdego roku czytam Biblię dwa razy. Gdyby Biblia była wielkim, potężnym drzewem, a wszystkie jej słowa byłyby małymi gałęziami, chwytałbym się wszystkich gałęzi, pragnąc dowiedzieć się, co tam jest i co ma do zaoferowania”. Oberman twierdzi, że Luter trzymał się tej praktyki przez co najmniej dziesięć lat.  Biblia zaczęła znaczyć dla Lutra więcej niż wszyscy ojcowie i komentatorzy.

Fundamentem Lutra była Biblia, na tym fundamencie stójmy my. Nie na oświadczeniach  papieży, uchwałach soborów czy prądach powszechnych opinii, ale na „słowie, które przewyższa wszystkie potęgi ziemskie” – żywym i trwałym słowie Bożym.

Autor John Piper

===============================

Post 31/31 jest ostatnim wpisem z cyklu – październikowe podróże z bohaterami reformacji.

Każdy, kto się z nimi zapoznał z pewnością ma swoje zrozumienie wydarzeń XVI wieku. Spośród wielu refleksji, szczególnie jedną chciałbym się podzielić.

Reformacja nie była rezultatem nowatorskich – zewnętrznych form wprowadzanych do mszy katolickiej. Reformacja nie była dziełem wysokiego IQ ludzkiego rozumu i tym co dzisiaj możemy doświadczać – PR kościelnym. Bóg wybierał zwykłych ludzi: grzesznych z różnych środowisk, którym dał objawienie na podstawie Słowa Biblii, kto usprawiedliwia grzesznika przed Bogiem.

Zmiany jakie następowały w praktycznym życiu kościoła były spowodowane nauczaniem bezpośrednio z Biblii. Do zmian w myśleniu i działaniu przyczynił się powszechniejszy dostęp do „Słowa z Księgi”. Biblia nie była już księgą dostępną tylko dla „duchownych”. Wiele osób, które zaczęło ją czytać, zmieniło „wiarę w Rzym” na „wiarę Słowu Biblii”. W wyniku „zmiany wiary” wielu reformatorów zakończyło życie ziemskie poprzez: ścięcie głowy, spalenie na stosie czy utopienie.

Słowo Boga nie potrzebuje środków wspomagających – „dopalaczy” – aby wydało owoc w stosownym czasie. Z „Sola scriptura” bierze się „Sola fide”. Z braku wiary w „tylko Biblia”, bierze się pokusa aby tworzyć „szóste sola – sola actiones”, a dzieje się to wtedy, gdy bardziej cenimy „techniki siania” niż samo ziarno.

Reformacje, przebudzenia duchowe nie dzieją się „na życzenie” człowieka. Gdy występują są rezultatem wiernie głoszonego Słowa Bożego, które działa na serce, rozum i wolę, zarówno w życiu jednostki, wspólnot kościelnych i społeczeństw.

Tadeusz Tołwiński

Uciekająca zakonnica – Katharina von Bora 1499–1552

W chłodną kwietniową noc dwanaście zakonnic wślizgnęło się po cichu do pojazdu przystosowanego do przewozu ryb i czekało, aż członek rady miejskiej Leonard Koppe wyruszy w drogę, odliczając w wielkim napięciu minuty do momentu, w którym ich klasztorne życie na zawsze dobiegnie końca.

Kobiety przemycone z klasztoru w Nimbschen w Niemczech (w ucieczce kierowanej przez Marcina Lutra), ryzykowały karę jako przestępczynie, jeśli zostaną złapane. Zdawały się na  niepewną przyszłość, jeśli im się powiedzie. Były całkowicie zależne od gotowości ich rodzin do „ukrywania” uciekinierek poprzez ich ponowne przyjęcie do swoich domów. Zakonnice, którym rodziny odmówiły, musiały skorzystać z pomocy męża lub znaleźć jakąś nietypową formę kobiecego zatrudnienia, dzięki której mogłyby się samodzielnie utrzymać.

Katharina von Bora, jedna z tych zakonnic, nie znalazła żadnej alternatywy, a po tym, jak doświadczyła dwóch nieudanych propozycji małżeństwa, Luter poczuł się odpowiedzialny za byłą zakonnicę. Przebojowa Katharina w końcu stwierdziła, że poślubi tylko Lutra lub jego przyjaciela Nicolasa von Amsdorfa. Najwyraźniej Luter przyjął wyzwanie i poślubił zbiegłą zakonnicę 13 czerwca 1525 roku.

Żona pastora

Małżeństwo z Lutrem było społecznie poważnym krokiem wstecz dla Katarzyny, która urodziła się w szlacheckiej rodzinie z pokoleniowym rodowodem. Naraziło ją również na skandal i publiczne ośmieszenie. Erazm z Rotterdamu przepowiadał nawet, że z tego związku narodzą się moce nieczyste!

Pomimo burzliwej atmosfery ich kontrowersyjnego małżeństwa, wierność okazała się szczera, pełna miłości, owocna, wierna i trwała. Para przeniosła się do nowego domu, nazwanego „Czarnym Klasztorem”, a Katharina stała się pionierką „nowego” powołania, którego nie było w średniowieczu – żony pastora.

Rankiem po swoim ślubie, Katharina zainicjowała swoje nowe powołanie, serwując śniadanie nielicznym przyjaciołom, którzy uczestniczyli w ceremonii poprzedniej nocy. Rola Katarzyny jako małżonki słynnego reformatora, matki sześciorga biologicznych (i kilkorga osieroconych) dzieci oraz zarządcy ich plebanii (kolejna innowacja reformacji) i majątku stała się pouczającym wzorem dla żon protestanckich pastorów tamtej epoki.

Reformatorzy mocno ugruntowali tę rolę jako wysokie powołanie życiowe z teologicznymi i biblijnymi podstawami i nadali nową godność chrześcijańskim kobietom, włączając pracę domową w posługę ewangelii, przedstawiając w ten sposób idealną chrześcijańską kobietę z jej poprzedniego średniowiecznego ideału (tj. zakonnicy)..

Bóg w każdym zadaniu

Dla Katarzyny powołanie to wiązało się z opieką nad Lutrem, wspieraniem jego pracy i podróży, opieką nad ich dziećmi i wieloma różnymi zadaniami związanymi z ich posługą na plebanii. Odnowiła opuszczony klasztor augustianów, który służył jako ich dom. Przyjmowała gości, którzy zatrzymywali się w ich czterdziestu pokojach. Regularnie serwowała posiłki dla trzydziestu lub czterdziestu osób i wydawała przyjęcia dla ponad stu. Stworzyła samowystarczalne gospodarstwo domowe, kupując i uprawiając ziemię uprawną pod ogrody, sady i zwierzęta, aby zapewnić żywność rodzinie i gościom. Piekła chleby, wytwarzała sery i piwo.

Zgodnie z poglądem reformatorów, że całe życie jest duchowe, Katarzyna nie rozróżniała między zadaniami „praktycznymi” i „duchowymi”, ale znajdowała paliwo dla swojej codziennej pracy w tym, że służyła Bogu w każdym zadaniu. Jej zaangażowanie w teologię ograniczało się do uczestnictwa w „rozmowach przy stole”, które Lutrowie organizowali na swojej plebanii. Znała łacinę i Pismo Święte na tyle, by angażować się w gorące debaty przy kolacji, do czego Luter najwyraźniej ją zachęcał.

„Będę trzymać się Chrystusa”

W 1542 r. Katarzyna i Luter opłakiwali stratę 13-letniej córki Magdaleny, o której Luter napisał: „Moja żona i ja powinniśmy dziękować z radością za tak szczęśliwe odejście i błogosławiony koniec [Magdaleny]. . jednak siła naszej wewnętrznej miłości jest tak wielka, że nie możemy tego uczynić bez płaczu i żalu w naszych sercach, a co więcej, bez doświadczenia śmierci. . . . Nawet śmierć Chrystusa… nie jest w stanie całkowicie tego usunąć, tak jak powinna”.

Ten smutek mógłby być porównywalny jedynie ze smutkiem Katarzyny po śmierci Marcina w 1546 r., który opisała w jednym ze swoich nielicznych zachowanych listów:

„Prawdę mówiąc, jestem tak bardzo zasmucona, że nie mogę wyrazić mojego wielkiego bólu serca żadnej osobie i nie wiem, jak się czuję. Nie mogę ani jeść, ani pić. Ani spać. Gdybym posiadała … imperium, nie czułabym się tak źle, gdybym je straciła, jak wtedy, gdy nasz drogi Pan Bóg zabrał mi – i nie tylko mnie, ale całemu światu – tego drogiego i godnego człowieka”.

Katarzyna spędziła resztę swoich dni, szukając wsparcia u byłych zwolenników Lutra w nadziei na utrzymanie domu i dzieci, aż zmarła po upadku z wozu w grudniu 1552 roku. Na łożu śmierci ogłosiła: „Będę trzymać się Chrystusa jak zadzior powłoki ochronnej”.

Autorka Kristin Tabb

===============================

Post 31/31 jest ostatnim wpisem z cyklu – październikowe podróże z bohaterami reformacji.

Kto miał możliwość się z nimi zapoznać z pewnością ma swoje osobiste zrozumienie związane z wydarzeniami XVI wieku. Spośród wielu refleksji, jedną szczególnie chciałbym się podzielić.

Reformacja nie była rezultatem nowatorskich – zewnętrznych form wprowadzanych do mszy katolickiej. Reformacja nie była dziełem wysokiego IQ ludzkiego rozumu i tym co dzisiaj możemy doświadczać – PR kościelnym. Bóg wybierał zwykłych ludzi: grzesznych z różnych środowisk.

Zmiany jakie następowały w praktycznym życiu kościoła były spowodowane nauczaniem bezpośrednio z Biblii. Do zmian w myśleniu i działaniu przyczynił się powszechniejszy dostęp do „Słowa z Księgi”. Biblia nie była już księgą dostępną tylko dla „duchownych”. Wiele osób, które zaczęło ją czytać, zmieniło „wiarę w Rzym” na „wiarę Słowu Biblii”. W wyniku „zmiany wiary” wielu reformatorów zakończyło życie ziemskie poprzez: ścięcie głowy, spalenie na stosie czy utopienie.

Słowo Boga nie potrzebuje środków wspomagających – „dopalaczy” – aby wydało owoc w stosownym czasie. Z „Sola scriptura” bierze się „Sola fide”. Z braku wiary w „tylko Biblia”, bierze się pokusa aby tworzyć „szóste sola – sola actiones”, a dzieje się to wtedy, gdy bardziej doceniamy „techniki siania” niż samo ziarno.

Reformacje, przebudzenia duchowe nie dzieją się „na życzenie” człowieka. Gdy występują są rezultatem wiernie głoszonego Słowa Bożego, które działa na serce, rozum i wolę, zarówno w życiu jednostki, wspólnot kościelnych i społeczeństw.

Tadeusz Tołwiński

Z życia pastora – październikowe podróże z bohaterami reformacji nr 29/31

Pastor administrator – Johannes Bugenhagen 1485-1558

Obraz Lucasa Cranacha Młodszego (1569) wystawiony w kościele Mariackim w Wittenberdze w Niemczech przedstawia reformatorów wittenberskich pracujących razem na zboczu wzgórza, dbających o uprawianą ziemię i zbierających plony. Chociaż ich trud jest ciężki, praca tych współpracujących reformatorów jest zdecydowanie owocna.

Obok słynnego Marcina Lutra, erudycyjnego Filipa Melanchtona i wielu innych, Johannes Bugenhagen, pastor kościoła Mariackiego, nosi jasną szatę podczas prac polowych. Choć Bugenhagen nie był tak sławny ani płodny jak Luter i Melanchton, pracował u ich boku, zarówno w kościele Mariackim, jak i później na Uniwersytecie w Wittenberdze.

Cztery role reformatora

Johannes Bugenhagen – znany również jako Johannes Pomeranius – choć był głównie pastorem, służył Reformacji w ramach, które Kurt Hendel podsumowuje, w czterech różnych rolach: teologa, egzegety, pastora oraz reformatora społecznego i organizatora kościoła.

Jako teolog Bugenhagen był w dużej mierze samoukiem; miał niewielkie formalne wykształcenie teologiczne, ale dużo studiował Pismo Święte i ojców Kościoła patrystycznego. Ze szczególną biegłością w języku łacińskim, Bugenhagen ostatecznie uzyskał doktorat z teologii na Uniwersytecie w Wittenberdze i wykładał tam teologię. Pod względem egzegetycznym Bugenhagen jest prawdopodobnie najlepiej zapamiętany ze swojego komentarza do Psalmów z 1524 r., choć stworzył także komentarze do Jeremiasza i Mateusza oraz tłumaczenie Biblii na język dolnoniemiecki.

Ponieważ głównym powołaniem Bugenhagena było pełnienie przez trzy dekady funkcji pastora kościoła Mariackiego w Wittenberdze, większość jego codziennej pracy miała charakter duszpasterski. Ze wszystkich swoich ról Bugenhagen wydawał się szczególnie uzdolniony w kształtowaniu młodego kościoła reformacyjnego i otaczającego go życia miejskiego.

Zarządzanie ruchem

Umiejętność Bugenhagena w budowaniu nowych społeczności kościelnych, miast i regionów przyłączających się do reformacji była dla niego czymś więcej niż tylko zadaniem. Walter Ruccius opisuje pracę administracyjną Bugenhagena jako jeden z dwóch szczególnych darów. Obok wiernej „lojalności wobec tego, co uważał za prawdę”, pisze Ruccius, Bugenhagen posiadał „dar porządku”. Bugenhagen wykorzystał swój „dar ładu” do stworzenia solidnych struktur społecznych i zarządczych dla nowych wspólnot reformacyjnych.

W szczególności Kirchenordnungen Bugenhagena, czyli „zakony kościelne”, szczegółowo opisują współzależność między organami politycznymi a lokalnymi kościołami oraz organizację w poszczególnych kościołach. Zdolność do efektywnego dzielenia się i dostosowywania tych obywatelskich i kościelnych struktur była kluczem do szybkiego rozprzestrzeniania się reformacji najpierw w Niemczech, a następnie w Skandynawii.

Jako teolog o wyjątkowych zdolnościach organizacyjnych, Bugenhagen przysłużył się Reformacji w największym stopniu poprzez stworzenie i wdrożenie niezwykle praktycznych struktur. Chociaż metody działania Kirchenordungen mogą wydawać się dziwaczne dla naszych współczesnych wyobrażeń o relacjach kościoła i państwa, praca Bugenhagena świadczy o wartości darów administracyjnych w szerzeniu ewangelii.

Przyjaźń z Lutrem

W natłoku pisania, organizowania, projektowania i podróżowania Bugenhagen utrzymywał bliskie relacje z wittenberskimi reformatorami jako ich przyjaciel i pastor. Szczególnie bliskie relacje łączyły go z Lutrem. Bugenhagen udzielił ślubu Lutrowi i Katherinie von Bora, ochrzcił ich dzieci i pełnił funkcję spowiednika Lutra.

Kiedy Bugenhagen wygłaszał kazanie na pogrzebie Lutra 22 lutego 1546 r., obawiał się, że „nie będzie w stanie wypowiedzieć ani słowa z powodu swoich łez”. Po podziękowaniu Bogu za odwagę Lutra w przeciwstawieniu się korupcji w Kościele rzymskokatolickim, nawet w obliczu „prześladowań i oszczerstw”, Bugenhagen modlił się: „Chroń swoje ubogie chrześcijaństwo… Zachowaj w swoim kościele wiernych i dobrych kaznodziejów”.

Polemika w winnicy

Tak jak Bugenhagen modlił się o wierność i wytrwałość w pracy kaznodziejskiej, tak Cranach w swoim dziele „Der Weinberg des Herrn” przedstawia wittenberskich reformatorów jako grupę ewangelistów i kaznodziejów pracujących razem, aby pielęgnować i rozwijać kościół w kierunku dojrzałości ze względu na Chrystusa.

Niemniej jednak zarówno retoryka Bugenhagena, jak i obrazy kościoła Cranacha są również wysoce polemiczne. Na innej stronie wzgórza w „Der Weinberg” Cranach przedstawia rzymskie władze kościelne bezmyślnie niszczące winorośl, palące uprawy i wypełniające studnie kamieniami. Opisy kościoła rzymskiego Bugenhagena są werbalnym odpowiednikiem obrazów Cranacha: w kazaniu pogrzebowym Lutra, Bugenhagen narzeka na „bezczelne, okrutne, wielkie bluźnierstwa przeciwników i upartych księży i mnichów” oraz „ żałosnego papieża”, używając apokaliptycznych słów, by porównać kościół rzymski do Babilonu.

Ataki przedstawione w obrazach Cranacha i retoryka Bugenhagena wskazują na to, o co toczy się sprawa w Reformacji i apokaliptyczną naglącą potrzebę, którą odczuwali Reformatorzy.  Kościół jest winnicą należącą do Jezusa. Jeśli Chrystus miałby nagle powrócić, by zasygnalizować koniec czasów, o czym Bugenhagen był przekonany, że wkrótce nastąpi, Bugenhagen miał uzasadnione intencje, by zostać znalezionym ciężko pracującym „w winnicy Pańskiej” wraz ze swoimi wittenberskimi współbraćmi.

Autor Betsy Howard

Szczęśliwy profesor – Zacharius Ursinus 1534-1583

Początek Katechizmu Heidelberskiego (1563) stanowi jedno z najbardziej donośnych wyznań wiary w całej historii chrześcijaństwa:

P: Jaka jest twoja jedyna pociecha w życiu i śmierci?

O: To, że nie należę do siebie samego, ale należę ciałem i duszą, zarówno w życiu, jak i w śmierci, do mojego wiernego Zbawiciela Jezusa Chrystusa.

Katechizm Heidelberski został opracowany przez zespół autorów na zlecenie niemieckiego elektora Fryderyka III (1515 – 1576), pobożnego protestanckiego księcia we wczesnych dekadach niemieckiej reformacji. Głównym autorem katechizmu był profesor Uniwersytetu w Heidelbergu Zacharius Ursinus.

Pokorny reformator

Ursinus był uczniem Filipa Melanchtona, który z kolei był jednym z kluczowych uczniów wielkiego niemieckiego reformatora Marcina Lutra. Luter zmarł w 1546 roku. Jako młody człowiek w latach pięćdziesiątych XV wieku Ursinus podróżował po wielu głównych stolicach europejskiej reformacji, spotykając się z genewskim Janem Kalwinem i innymi kluczowymi przywódcami reformowanymi.

W tym czasie niemieccy reformatorzy byli głęboko podzieleni w kwestiach teologicznych, takich jak dokładna postać Wieczerzy Pańskiej. Gdy skromny Ursinus został powołany na profesora w Heidelbergu w 1561 roku, oświadczył: „Och, gdybym mógł pozostać ukryty w narożniku!”. Ale Bóg powołał Ursinusa do Heidelbergu, aby pomógł zabezpieczyć dziedzictwo Reformacji.

Pocieszyciel z Heidelbergu

Katechizm Heidelberski został opublikowany anonimowo, ale większość współczesnych obserwatorów przypisuje Ursinusowi wiodącą rolę w jego napisaniu. Jego nacisk na doktrynę wyznawców teologii reformowanej uczynił go jednym z najbardziej wpływowych katechizmów ery reformacji.

 Katechizm Heidelberski został szybko przetłumaczony na wiele innych języków, w tym na angielski w 1572 roku. Pod względem rozgłosu w świecie anglojęzycznym przewyższyło go jedynie Westminsterskie Wyznanie Wiary, opracowane w Anglii w następnym stuleciu. Jednym z powodów, dla których Katechizm Heidelberski odniósł taki sukces, jest to, że używał ujednolicającego języka w spornych kwestiach, takich jak te związane z Wieczerzą Pańską. Ursinus nie chciał zaostrzać podziałów wśród protestantów.

Jak przystało jednak na kalwinistyczne przekonania Ursinusa, katechizm maluje ponury obraz stanu ludzkości poza Chrystusem. W pytaniu i odpowiedzi (Q&A) 5 katechizmu Ursinus mówi nam (opierając się na wielu biblijnych odniesieniach), że jesteśmy „z natury podatni” na nienawiść do Boga i bliźniego. Q&A 8 pyta, czy jesteśmy „tak zepsuci, że całkowicie niezdolni do czynienia dobra”. Ursinus odpowiada, że tak, jesteśmy tak zepsuci, „chyba że jesteśmy odrodzeni przez Ducha Bożego”.

I odwrotnie, życie odkupione przez Boga jest życiem w świętości, zadowoleniu i niewypowiedzianej radości aż po wieczność. Pocieszenie zawarte w pierwszym pytaniu pochodzi ze świadomości wielkiej głębi naszego grzechu, wielkiego wybawienia, jakie Chrystus przynosi od „niedoli” i gniewu, z jakim mamy do czynienia z powodu tego grzechu, oraz wielkiej wdzięczności Bogu, jaką przynosi poznanie naszego wybawienia. Ursinus wyjaśnia, że nasza „nowa natura” w Chrystusie jest „głęboką radością w Bogu przez Chrystusa oraz miłością i radością życia zgodnie z wolą Bożą w pełnieniu dobrych uczynków”. Dla Ursinusa radość z naszego odkupienia jest podstawą świętego życia.

Dziedzictwo radości

Pomimo wysiłków Ursinusa na rzecz zjednoczenia zwaśnionych frakcji protestanckich, następca Fryderyka III usunął go i innych wykładowców wyznania kalwińskiego z wydziału w Heidelbergu w latach siedemdziesiątych XVI wieku. Ursinus znalazł zatrudnienie w reformowanej akademii niedaleko Heidelbergu. Zmarł w 1583 r. w wieku 48 lat.

Wydając Katechizm Heidelberski i publikując obszerne wykłady broniące teologii stojącej za katechizmem, Ursinus pozostawił bogate zbiory biblijnych instrukcji dla przyszłych pokoleń wierzących. Nauki Ursinusa do dziś budzą wiele radości, między innymi ze względu na wielkie dzieło, jakiego Bóg dokonał za jego pośrednictwem i za pośrednictwem całej rzeszy reformatorów.

Autor Thomas S. Kidd

Z życia pastora – październikowe podróże z bohaterami reformacji nr 27/31

Pierwszy kalwinista – Teodor Beza 1519-1605

Theodore Beza urodził się wśród niższej szlachty we Francji i otrzymał tam doskonałe wykształcenie przygotowujące go do kariery prawnika. Dzięki Bożej opatrzności w wieku dziewięciu lat został wysłany na studia pod kierunkiem Melchiora Wolmara, niemieckiego luteranina, który nie tylko uczył go greki i łaciny, ale także nauczał Bezę o Chrystusie. Beza powiedział o początkach nauki u Wolmara, że był to „początek wszystkich dobrych rzeczy, które otrzymałem od tamtego czasu i które, jak ufam, otrzymam w przyszłym życiu”.

Drugi pilot Calvina

Po ukończeniu edukacji Beza prowadził hulaszcze życie w Paryżu przez około dekadę, do czasu,  gdy został przykuty do łóżka na pewien czas, w rezultacie był bliski śmierci. W 1548 r. Bóg przywrócił mu rozsądek. Beza powrócił do swojego oddania Jezusowi i uciekł z Francji do Szwajcarii, gdzie działał na rzecz reformacji. Zaczął nauczać pastorów w Lozannie, a w 1558 r. został wezwany do Genewy, by służyć pod kierunkiem Jana Kalwina. Beza i Kalwin nawiązali bliską więź w ostatnich latach życia tego ostatniego. Kalwin napisał, że „bardzo zależy mu na Bezie, który kocha mnie bardziej niż brata i szanuje bardziej niż ojca”.

Poza kilkoma wyjazdami poza szwajcarskie miasto-państwo, Beza spędził resztę swojego życia w Genewie – często w trudnych warunkach. Nigdy nie wiedział, czy katolicy nie napadną na miasto i nie zabiją jego mieszkańców, musiał też walczyć z rosnącą falą luterańskich polemik przeciwko reformowanym protestantom.

Obrońca Genewy

Beza wywarł wpływ na reformację na kilka sposobów. Po pierwsze, po śmierci Kalwina w 1564 r. spadł na niego ciężar przewodzenia reformacji genewskiej. Przez następne czterdzieści lat Beza służył jako pastor i profesor, podróżował do Francji, aby pomóc oblężonym protestantom,  prowadząc debaty z katolikami i luteranami.

Oprócz przywództwa duszpasterskiego, Beza przekazał młodemu francuskojęzycznemu kościołowi reformowanemu niezbędną literaturę, aby wspomóc jego rozwój. Za życia Beza był najbardziej znany ze swojej pracy nad Nowym Testamentem, której kulminacją były jego Adnotacje do Nowego Testamentu. To językowe arcydzieło zawierało grecki tekst Nowego Testamentu, łacińskie tłumaczenie Wulgaty i oryginalne łacińskie tłumaczenie Bezy. Beza dodał swoje przypisy tekstowe i objaśnienia, pokazując, że wiara reformowana była wyraźnie biblijna. Jego notatki w Adnotacjach wpłynęły na angielskie tłumaczenie Biblii z 1560 r., Biblię Genewską, która stała się najpopularniejszym tłumaczeniem Biblii wśród purytanów. Grecki tekst opublikowany przez Bezę był używany przez tłumaczy Biblii Króla Jakuba z 1611 roku.

W ręku potężnego Boga

Beza odziedziczył po Kalwinie biblijną wizję Bożej suwerenności nad wszystkimi sprawami ludzkiego życia. Po śmierci Kalwina Beza żył w burzliwych czasach, doświadczając prób, które zmusiły go do zaufania Panu. Na przykład w 1587 r., kiedy wydawało się, że Genewa zostanie opanowana przez katolicyzm, Beza zachęcał swoją społeczność, by ufała łaskawej opatrzności Ojca Niebieskiego:

„Ta doktryna jest pełna doskonałej pociechy. W ten sposób rozumiemy, że mocą naszego Boga furia tego głodnego lwa jest tłumiona i okiełznana, i że Bóg nigdy nie pozwoli mu uczynić niczego przeciwko swoim dzieciom, co nie byłoby dla ich dobra i korzyści, jak mówi nam apostoł (Rzymian 8:28), a także uczy nas własnym przykładem (2 Koryntian 12:17)”.

Swoim słuchaczom powiedział, naszą jedyną nadzieją jest to, że nasz Bóg jest suwerenny – tak suwerenny, że może nas zbawić od naszych grzechów, będąc całkowicie martwi duchowo:

„W naszej naturze nie ma nic poza najbardziej rozpaczliwym i najbardziej upartym buntem, dopóki Duch Boży tego nie zmieni, po pierwsze, ciemności naszego zrozumienia, które nie może ani nie chce samo z siebie, nawet myśleć o rzeczach Bożych (2 Koryntian 3: 5), a po drugie, że poprawi się nasza natura, która jest wrogiem Boga i wszystkiego, w zrozumieniu tego co jest naprawdę dobre (Rzymian 5:10; 8: 7)”.

Beza zauważył, że ponieważ Bóg panuje nad wszystkim i ma wszelką moc, chrześcijanie mają  żywą nadzieję, że Jego dobroć zarówno ich zbawi, jak i ochroni przed niebezpieczeństwami ich ziemskiej pielgrzymki.

Autor Shawn Wright